آمریکا در را ببندد از پنجره می رویم
عبدالحسین خسروپناه دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در آیین بزرگداشت مقام استاد و سرآمدان آموزشی با تأکید بر ضرورت توجه به معیشت استادان، گفت:
وقتی از بزرگداشت و پاسداشت مقام استاد سخن میگوییم، نخستین معنای عینی و انضمامی آن، پاسداشت معیشتی استادان است؛ چراکه استادی که دغدغه اجاره خانه و مسائل اولیه زندگی را داشته باشد، نمیتوان انتظار معقولی از او در حوزه علم و فناوری داشت.
به گزارش اسپادانا خبر، وی با گرامیداشت یاد استاد شهید مرتضی مطهری و استاد شهید محمدمهدی طهرانچی افزود: رهبر معظم انقلاب معلمِ معلمان هستند و همه ما از ایشان چگونه زیستن را آموختهایم. همچنین یاد استاد شهید مطهری و استاد شهید طهرانچی را گرامی میداریم.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با تبریک روز معلم به استادان دانشگاه و حوزه، درباره مفهوم بزرگداشت مقام استاد گفت:
نمیخواهم بحث فلسفی یا صرفاً قرآنی و روایی مطرح کنم اما از دل همین مباحث به این نتیجه رسیدهام که بزرگداشت استاد، ابعاد و ساحتهای مختلفی دارد. به نظر من، بزرگداشت استاد تنها در برگزاری مراسم و تجلیل خلاصه نمیشود و باید بهصورت عملیاتی و اجرایی دنبال شود. نخستین ساحت آن نیز، تأمین معیشت و رفع دغدغههای اقتصادی استادان است. در کشور مشکلات اقتصادی متعددی وجود دارد اما اگر استاد دغدغه مسائل اولیه زندگی را داشته باشد، نمیتوان انتظار داشت با تمرکز کامل در مسیر تولید علم و فناوری حرکت کند. امیدواریم تحولاتی که در وزارت علوم آغاز شده، در دانشگاه آزاد اسلامی نیز ادامه پیدا کند.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، با تأکید بر ضرورت توجه همزمان به استادان و کارکنان دانشگاهها گفت:
کل مجموعه دانشگاه، شامل استادان و کارکنان، یک پیکره واحد است و پاسداشت معیشتی باید همه این مجموعه را دربر بگیرد البته نمیگویم وضعیت فعلی معیشت استادان مطلوب است، اما همین تغییراتی که آغاز شده نیز باید بهطور کامل اجرایی شود. در کنار استادان، کارکنان دانشگاه هم بخش مهمی از این مجموعه هستند و نباید نادیده گرفته شوند.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی دومین ساحت بزرگداشت استاد را «پاسداشت رسانهای» دانست و اظهار کرد:
امروز در میان نوجوانان و جوانان، بیشتر چهرههای هنری و ورزشی بهعنوان الگو شناخته میشوند البته من هیچ مخالفتی با ورزشکاران و هنرمندان ندارم و خودم نیز با بسیاری از آنها در ارتباط هستم حتی زمانی که درباره حضور تیم ملی فوتبال در مسابقات آمریکا بحثهایی مطرح بود و برخی مخالفت میکردند، تأکید کردم که اگر آمریکا در را ببندد، ما باید از پنجره وارد شویم؛ چون حضور ایران و بالا رفتن پرچم کشور اهمیت دارد. وقتی فوتبالیستهای ما گل میزنند، مردم شاد میشوند و این ارزشمند است با این حال، اگر رسانههای ما استادان فرهیخته و اثرگذار را نیز به جامعه معرفی کنند، حال مردم بهتر خواهد شد. بسیاری از خدمات بزرگ و گرهگشاییهایی که استادان در میدان عمل انجام میدهند، برای مردم ناشناخته مانده است.
وی با تأکید بر اینکه پاسداشت استاد نباید به مراسمهای نمادین محدود شود، گفت:
نباید بزرگداشت معلم فقط به هفته معلم، یک جلسه و اهدای لوح تقدیر خلاصه شود. استاد فرهیخته و اثرگذار، حتی پس از بازنشستگی نیز نباید از فضای علمی دانشگاه جدا شود حتی اگر قانون، استادی را بازنشسته کند، نباید اتاق استاد و امکانات دانشگاه را از او گرفت. این استادان باید همچنان در دانشگاه حضور داشته باشند، با استادان و دانشجویان گفتوگو کنند و تجربههای خود را منتقل کنند حتی اگر استادی نتواند تدریس کند و با عصا به دانشگاه بیاید، باید او را تکریم کنیم و زمینه حضورش را فراهم آوریم تا هفتهای چند ساعت با استادان و دانشجویان سخن بگوید. این انتقال تجربه بسیار ارزشمند است.
خسروپناه اظهار کرد:
وقتی استادان را بازنشسته میکنیم و راه آنها را به دانشگاه میبندیم، در واقع عمر آنها را کوتاه میکنیم. نباید چنین رفتاری با سرمایههای علمی کشور داشته باشیم.
وی با اشاره به ظرفیتهای دانشگاه آزاد اسلامی گفت:
دانشگاه آزاد اسلامی بهاندازه چند وزارتخانه ظرفیت و امکانات دارد؛ از وزارت علوم و بهداشت گرفته تا آموزش و پرورش و فرهنگ و ارشاد اسلامی. این مجموعه ظرفیت رسانهای گستردهای در اختیار دارد و باید از آن برای معرفی استادان برجسته و اثرگذار استفاده شود.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی تأکید کرد:
رسانههای دانشگاهی، از جمله روزنامه فرهیختگان، باید بیش از گذشته به معرفی استادان موفق و اثرگذار بپردازند تا جامعه با خدمات علمی و فرهنگی آنها آشنا شود.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، با تأکید بر ضرورت معرفی خدمات استادان و دانشگاهها به جامعه گفت: گاهی برای مصاحبه سراغ من میآیند، اما میگویم چرا از من مصاحبه میگیرید؟ بروید سراغ استادی که این خدمات بزرگ را انجام داده تا مردم و دنیا او را بشناسند. اگر خدمات دانشگاهها و استادان برای مردم روایت شود، حال جامعه بهتر خواهد شد. بسیاری از مردم وقتی با بخشی از خدمات دانشگاهها آشنا میشوند، گلایه میکنند و میگویند ما از این فعالیتها خبر نداشتیم و کسی این مسائل را برای ما توضیح نداده بود.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی سومین ساحت پاسداشت استاد را «پاسداشت علمی و کاربردی» عنوان کرد و اظهار کرد:
نباید استاد را فقط در کلاس درس ببینیم. استاد دانشگاه باید در کنار کلاس، آزمایشگاه و میدان عمل نیز داشته باشد.ما باید در دانشگاهها، بهویژه در کنار واحدهای دانشگاهی، آزمایشگاههای ملی با بالاترین امکانات ایجاد کنیم. ایده راهاندازی این آزمایشگاههای ملی نخستینبار از سوی شهید طهرانچی مطرح شد و بنده نیز آن را در شورای عالی انقلاب فرهنگی پیگیری کردم تا مصوبه آن اخذ شود. دانشگاهها برای حل مسائل کشور، به آزمایشگاههای مجهز نیاز دارند تا بتوانند پژوهشهای کاربردی انجام دهند و حتی در حوزه درمان بیماریها به نتایج مؤثر برسند. این نوع حمایت، پاسداشت واقعی علمی و کاربردی استادان است.
وی افزود:
استاد باید احساس کند امکانات لازم در اختیار او قرار دارد. حتی اگر لازم باشد، رئیس دانشگاه باید اختیار کامل برای تأمین نیازهای آزمایشگاهی استادان فراهم کند؛ چراکه نتیجه این حمایتها، تربیت دانشجویان توانمند و حل مسائل کشور خواهد بود.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به ظرفیتهای هنری کشور گفت:
در حوزه هنر نیز همین نگاه باید حاکم باشد. ما در کشور ۲۹۹ رشته صنایع دستی داریم و بسیاری از این هنرها ریشههای حکمی و تمدنی دارند. زمانی که معاون علوم انسانی دانشگاه آزاد اسلامی بودم، با همکاری و حمایت شهید طهرانچی، طرح استاد-شاگردی را در حوزه هنر تدوین کردیم. در ابتدا شورای گسترش با آن موافقت نکرد، اما پس از طرح موضوع در شورای عالی انقلاب فرهنگی، مصوبه آن اخذ و اجرایی شد.
خسروپناه افزود:
نباید استادان برجسته هنر را صرفاً با معیارهای دانشگاهی مانند مدرک دکتری یا تعداد مقاله ارزیابی کرد. برخی استادان هنر، مانند قلمزنان، نگارگران و هنرمندان صنایع دستی، سرمایههای بزرگ فرهنگی کشور هستند و باید امکان تربیت شاگرد برای آنها فراهم شود.
وی با اشاره به تجربه راهاندازی دانشکدههای مهارتی و کارگاهی در دانشگاه آزاد اسلامی اظهار کرد:
مجموعههایی که با همت شهید طهرانچی شکل گرفت و اکنون نیز با حمایت دکتر رنجبر ادامه دارد، ظرفیت ارزشمندی برای تربیت دانشجویان در حوزههای مهارتی و هنری ایجاد کرده است.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی تأکید کرد:
حضور استادان باسواد و باتجربه در این مراکز و تربیت دانشجویان در فضای عملیاتی و کارگاهی، نمونهای از پاسداشت واقعی علمی استادان است.
وی چهارمین ساحت پاسداشت استاد را «پاسداشت حکمرانی» عنوان کرد و گفت:
نظام حکمرانی ما تاکنون بیشتر مبتنی بر ساختار سلسلهمراتبی بوده است اما باید نقش استادان و نخبگان علمی در فرآیند تصمیمسازی و سیاستگذاری کشور پررنگتر شود.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، با انتقاد از ساختار متمرکز تصمیمگیری در نظام آموزش عالی کشور گفت:
امروز بدترین نوع حکمرانی در دنیا، حکمرانی سلسلهمراتبی است؛ در حالی که بهترین الگوی حکمرانی، حکمرانی شبکهای محسوب میشود.
وی با اشاره به روند تصمیمگیری درباره رشتهها و برنامههای دانشگاهی افزود:
شورای عالی انقلاب فرهنگی سیاستهای کلان علم و فناوری را تصویب میکند و اکنون نیز این سیاستها در حال بازنگری است که جمع قابل توجهی از استادان دانشگاه آزاد اسلامی در این فرآیند مشارکت دارند. پس از آن، وزارت علوم سیاستهای اجرایی را تدوین میکند و اگر دانشگاهی بخواهد رشتهای ایجاد، حذف یا میانرشتهای جدید راهاندازی کند، باید پیشنهاد خود را به شورای گسترش ارائه دهد. این فرآیند گاهی یک تا سه سال زمان میبرد و در نهایت ممکن است درخواست نیز رد شود.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با طرح این پرسش که آیا چند کارشناس در وزارت علوم بهتر از استادان دانشگاههای بزرگ کشور میتوانند درباره نیازهای علمی تصمیم بگیرند، اظهار کرد: آیا کارشناسان وزارت علوم از استادان دانشگاههای امیرکبیر، تهران، شریف، شهید بهشتی یا دانشگاه آزاد اسلامی بهتر میتوانند درباره توسعه رشتهها و برنامهریزی علمی تصمیم بگیرند؟
وی افزود:
بنده بهعنوان کسی که بیش از ۳۰ سال با دانشگاه زندگی کردهام، معتقدم دانشگاههای ما بالغ و رشید هستند و میتوانند نیازهای کشور را در حوزه علم و فناوری تشخیص دهند و برای آن برنامهریزی کنند. وزارت علوم باید بخشی از تصدیگری خود را به دانشگاهها واگذار کند و اختیار برنامهریزی و توسعه را به دانشگاههای بزرگ بسپارد. البته منظورم همه دانشگاهها نیست، اما دانشگاههای بزرگ کشور توانایی تصمیمگیری مستقل را دارند. برای مثال، درباره ضرورت چاپ مقاله برای دفاع از رساله دکتری، بهتر است خود دانشگاهها تصمیمگیری کنند. ممکن است دانشگاهی به این نتیجه برسد که انجام یک کار فناورانه و اثرگذار، از چاپ مقاله مهمتر است. شاید نظر برخی دانشگاهها این باشد که مقالات در مجلات داخلی منتشر شوند، اما اصل مقاله حذف نشود. این تصمیمها باید در اختیار خود دانشگاهها و استادان باشد.
خسروپناه با اشاره به اصلاح آییننامههای ارتقای اعضای هیئت علمی اظهار کرد:
در آییننامههای جدید مصوب شده که همه امتیازات استادان صرفاً در سبد مقاله قرار نگیرد و بخشی از امتیازات به فناوری، نوآوری و اثربخشی اختصاص یابد. استادی که همراه با تیم خود توانسته یک کودک یا نوزاد را از وضعیت بحرانی نجات دهد، اثربخشی بزرگی ایجاد کرده و باید مورد حمایت و ارتقا قرار گیرد. چرا همه معیارهای ارتقا فقط به مقاله محدود شود؟
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با تأکید بر ضرورت تغییر نگاه در نظام حکمرانی علم و فناوری گفت:
سالهاست این موضوع را مطرح میکنم و معتقدم باید درباره آن گفتمانسازی شود تا مسئولان اجرایی نیز به این باور برسند که دانشگاهها توان اداره و حکمرانی علم و فناوری را دارند. در شرایط فعلی کشور، اگر بخواهیم با همان مدل حکمرانی سلسلهمراتبی مشکلات را حل کنیم، ممکن است ۲۰ سال زمان ببرد اما اگر حکمرانی شبکهای شکل بگیرد میتوان بسیاری از مشکلات را ظرف چهار سال حل کرد.
خسروپناه در پایان با بیان اینکه معلمان و استادان سرمایههای اصلی کشور هستند، گفت:
عارفان، عاشق علم میشوند و بهترین مردم، معلمان هستند. عشق، با دانش کامل میشود و انسان عاشق، معلم میشود.
